Muzeum dla Dorosłych
"Muzeum dla dorosłych" to wyjątkowy cykl spotkań skierowany do osób powyżej 18 roku życia, który oferuje fascynujące i często kontrowersyjne tematy z zakresu archeologii, historii i etnografii. Nie jest to wykład dla naukowców, lecz dla każdego, kto jest ciekawy świata i chce dowiedzieć się więcej o zbiorach naszego muzeum oraz o intrygujących ciekawostkach.
Podczas tych spotkań poruszamy tematy tabu, prowokujące do refleksji i dyskusji. Wszystko to w przystępny i zrozumiały sposób, bez skomplikowanego języka naukowego. Naszym celem jest przekazanie wiedzy w sposób ciekawy i angażujący, aby każdy uczestnik mógł wynieść coś wartościowego i interesującego.
Dołącz do nas i odkryj niezwykłe historie ukryte w artefaktach, poznaj zaskakujące fakty i zgłębiaj tajemnice przeszłości w atmosferze otwartości i swobodnej wymiany myśli.
Zapraszamy!
Obowiązują zapisy:
tel. 665 655 606
Koszt: 5 zł w 2025, 7 zł w 2026
plac Wolności 14
22.01.2026 — Dzieci, mamuny i czerwone wstążeczki
Pierwszy w tym roku wykład poświęcimy ludowym wierzeniom i praktykom związanym z okresem ciąży, porodu i pierwszych miesięcy życia dziecka. Przedstawimy świat dawnych przekonań, w którym narodziny postrzegano jako moment wyjątkowy, ale jednocześnie niebezpieczny — wymagający licznych rytuałów ochronnych. Omówimy, jak w różnych regionach Polski wyobrażano sobie istoty zagrażające matce i niemowlęciu, w tym mamuny, oraz jakie znaki miały świadczyć o ich obecności.
Porozmawiamy o tradycyjnych sposobach chronienia noworodków: amuletach, obrzędach, zwyczajach związanych z przestrzeganiem tabu i o szeroko rozpowszechnionej praktyce używania czerwonej wstążeczki, która miała odpędzać złe siły. Wykład pokaże, jak dawna wiedza łączyła elementy magii, religijności i codziennego doświadczenia kobiet. Zastanowimy się też, które z tych praktyk przetrwały w kulturze współczesnej i dlaczego nadal bywają stosowane.
Spotkanie poprowadzi Monika Stasiak, antropolożka kultury, członkini Instytutu Dobrej Śmierci, autorka opowieści inspirowanych dawnymi wierzeniami i tradycyjną obrzędowością.
Zachęcamy do zabrania ze sobą czegoś czerwonego — będzie to część praktycznego ćwiczenia na zakończenie wykładu.
26.02.2026 — Człowiek a miejskie toalety
Toalety towarzyszą miejskiej cywilizacji od tysięcy lat, a ich historia jest znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Podczas wykładu przyjrzymy się rozwojowi tej pozornie prozaicznej infrastruktury: od najwcześniejszych instalacji kanalizacyjnych w dolinie Indusu, przez rzymskie łaźnie publiczne, średniowieczne wieże kloaczne, po nowoczesne toalety miejskie projektowane z myślą o bezpieczeństwie, higienie i inkluzywności.
Zastanowimy się, jak wygląd toalet oddaje społeczne hierarchie, podejście do czystości, prywatności oraz kontroli nad przestrzenią publiczną. Omówimy ich rolę jako miejsc spotkań, punktów orientacyjnych, a czasem nawet areny działań artystycznych i aktywistycznych. Wykład pokaże również współczesne wyzwania urbanistyczne związane z dostępnością toalet oraz ich znaczenie dla różnych grup użytkowników, w tym osób starszych, rodziców małych dzieci czy osób z niepełnosprawnościami.
Spotkanie poprowadzi dr Dariusz Skonieczko.
26.03.2026 — Koniec epoki łowców? Kujawy w czasie pojawienia się rolnictwa
Wykład zabierze uczestników w podróż do schyłku mezolitu i początków neolitu na Kujawach — regionie, gdzie ponad 7000 lat temu dochodziło do kontaktów między społecznościami łowców-zbieraczy a pierwszymi rolnikami napływającymi z południa. Omówimy zderzenie dwóch modeli życia: mobilnego, opartego na sezonowej eksploatacji środowiska, oraz osiadłego, związanego z uprawą ziemi i hodowlą zwierząt.
Przedstawimy najnowsze wyniki badań archeologicznych i archeogenetycznych, które pozwalają precyzyjniej niż kiedykolwiek odtworzyć sposób życia, relacje społeczne, a także procesy migracyjne w tym okresie. Przyjrzymy się, jak wyglądała wymiana technologii — wytwarzania narzędzi, ceramiki czy obróbki surowców — oraz jakie strategie adaptacji stosowały grupy łowieckie w obliczu zmian klimatycznych i presji kulturowej.
Wykład poprowadzi dr Dominik Płaza.
23.04.2026 — Życie w chińskim cesarskim haremie
Harem cesarski w Chinach był skomplikowaną i niezwykle sformalizowaną instytucją funkcjonującą przez ponad dwa tysiące lat. Podczas wykładu przyjrzymy się życiu za jego murami, koncentrując się na okresach, w których instytucja ta osiągała największy rozmach — szczególnie w czasach dynastii Ming i Qing.
Omówimy hierarchię kobiet w haremie, obowiązki cesarzowej i konkubin, relacje między nimi, a także rolę eunuchów jako pośredników i strażników. Zajrzymy do prywatnych apartamentów, rytuałów codzienności, systemu nagród i kar oraz do rozbudowanych zasad etykiety regulujących każdy aspekt życia. Wykład przedstawi również polityczne znaczenie haremu jako miejsca, gdzie rozstrzygały się kwestie sukcesji, wpływów rodów oraz relacji między dworem a biurokracją państwową.
Spotkanie pozwoli lepiej zrozumieć, jak funkcjonowała jedna z najbardziej zamkniętych i fascynujących instytucji w dziejach Chin. Spotkanie poprowadzi Bartosz Boner.
28.05.2026 — Gest obraźliwy w kulturze polskiej
Gesty to nie tylko forma komunikacji niewerbalnej, lecz także nośnik emocji, wartości i norm społecznych. W trakcie wykładu omówimy historię gestów obraźliwych w Polsce: ich wcześniejsze znaczenia, ewolucję oraz konteksty, w których były (i nadal są) używane.
Przyjrzymy się gestom o długiej tradycji — związanym z honorem, męskością, magią słowa i tabu — oraz tym powstałym stosunkowo niedawno, często pod wpływem kultury masowej. Zastanowimy się również, dlaczego niektóre gesty budzą silne reakcje, podczas gdy inne z czasem tracą swoją moc lub zmieniają sens. Wykład pokaże, jak gesty odzwierciedlają przemiany społeczne i kulturowe, a niekiedy pełnią funkcję humorystyczną lub prowokacyjną.
Spotkanie poprowadzi dr Tomasz Romanowicz.
25.06.2026 — Archeologia eksperymentalna
Archeologia eksperymentalna to metoda, która pozwala badaczom ponownie „ożywić” dawne technologie, sprawdzając w praktyce, jak naprawdę działały narzędzia i techniki znane z wykopalisk. Podczas wykładu omówimy najważniejsze założenia tej dziedziny oraz pokażemy, jak dzięki eksperymentom można odtworzyć czynności wykonywane tysiące lat temu — rozpalanie ognia bez współczesnych podpłomyków, obróbkę krzemienia, budowę chaty z epoki kamienia czy wytwarzanie naczyń ceramicznych.
Zaprezentujemy przykłady najbardziej interesujących projektów eksperymentalnych z ostatnich lat, które pozwoliły zweryfikować dawne hipotezy lub całkowicie zmieniły nasze spojrzenie na technologię minionych kultur. Wykład pokaże również, jak eksperymenty pomagają w edukacji i popularyzacji archeologii, angażując uczestników w praktyczne działania.
Spotkanie poprowadzi Aleksandra Olbryś.
Fafernuchy, ejszeryszki, amoniaczki i siuśpaje
11 grudnia 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas spotkania opowiemy o tym, co gotowało się w dawnych garach i piecach, a także jakie znaczenia i symbolikę miały tradycyjne świąteczne potrawy w różnych regionach Polski. Przeanalizujemy kulinarne zwyczaje przodków z perspektywy etnologicznej i zastanowimy się, które z dawnych receptur i praktyk przetrwały we współczesnych kuchniach.
Władysław Reymont – Między „Chłopami” a „Ziemią Obiecaną”
06 listopada 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas wydarzenia przyjrzymy się „Chłopom” jako epickiemu obrazowi wsi oraz „Ziemi Obiecanej” jako wizji industrialnego Łódzkiego, pokazującej brutalność rozwijającego się kapitalizmu. Porównamy oba dzieła, zastanawiając się, co je łączy, co je dzieli i dlaczego tematy podejmowane przez Reymonta pozostają aktualne także dziś.
Szafa dawniej i dziś – od lnianej koszuli po fast fashion
09 października 2025, godz. 18:00
W programie
Uczestnicy dowiedzą się, jak wyglądała garderoba na dawnej wsi i jak różniła się od współczesnych szaf pełnych ubrań kupowanych w szybkim obiegu. Porozmawiamy o wpływie przemysłu modowego na środowisko oraz o tym, jak dawne podejście do rzeczy, ich wartości i długowieczności może inspirować współczesną, bardziej odpowiedzialną konsumpcję.
Czy ryty naskalne potrafią pływać?
18 września 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas spotkania omówimy głośny spór z lat 90. XX wieku wokół odkrycia prehistorycznej sztuki naskalnej w dolinie rzeki Côa oraz rolę opinii publicznej w ratowaniu tego wyjątkowego dziedzictwa. Wyjaśnimy, dlaczego odkryciu groziło zatopienie, jak doprowadzono do jego ochrony i wpisania na listę UNESCO, a także przyjrzymy się samym rytom oraz krajobrazowi, który je otacza.
Jak nie ziołem, to insektem – Tajemnice Polskiej Medycyny Ludowej vol. 2
26 czerwca 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas wydarzenia opowiemy o tym, kto w XIX wieku był depozytariuszem wiedzy zielarskiej i jakie zioła wykorzystywano najczęściej. Zastanowimy się, na ile skuteczne były ludowe terapie i jak wyglądało przenikanie się ziołolecznictwa z magią, wierzeniami i praktykami ochronnymi, traktując naturę zarówno jako sojuszniczkę, jak i jako siłę nieobliczalną.
Magia Afrykańskich Masek
5 czerwca 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas spotkania wyjaśnimy, jakie funkcje pełniły maski w kulturach afrykańskich i dlaczego były narzędziami nie tylko rytuałów, lecz także edukacji społecznej oraz satyry. Opowiemy o pracy tradycyjnych twórców i o tym, w jaki sposób europejscy artyści – tacy jak Picasso, Apollinaire czy Rieter – czerpali inspiracje z tych form. Zastanowimy się też, dlaczego maski stanowią wspólne dziedzictwo całej ludzkości.
Apotropejony – koral jako amulet/talizman w biżuterii ludowej
29 maja 2025, godz. 18:00
W programie
W trakcie spotkania omówimy, dlaczego koralowa biżuteria była nie tylko ozdobą, lecz także cenną pamiątką rodzinną przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Przedstawimy symbolikę czerwieni, wiarę w ochronną moc korali oraz ich rolę w zabobonach, magii i obrzędach. Wskazujemy też, w jaki sposób noszenie korali świadczyło o statusie i majętności.
Literacki, artystyczny, pornograficzny? — Teatr lalek w XIX-wiecznej Francji
20 marca 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas wydarzenia omówimy elitarny charakter XIX-wiecznego francuskiego teatru lalek oraz jego związki ze środowiskiem artystów i intelektualistów. Przedstawimy działalność Maurice’a i George Sand, a także przypomnimy sceny, takie jak Erotikon Teatron, Petit Théâtre czy Chat Noir. Opowiemy o repertuarze, estetyce i wpływie teatru lalek na kulturę francuską.
Jak nie zostać pożartym? Baba Jaga a rytuały przejścia
27 lutego 2025, godz. 18:00
W programie
W czasie spotkania przyjrzymy się złożonemu wizerunkowi Baby Jagi, analizując zarówno jej fizjonomię i atrybuty, jak i rolę w opowieściach o obrzędach przejścia. Omówimy jej niejednoznaczny charakter, skłonność do łamania obietnic oraz związek z czarami i żywiołami. Wprowadzeniem do części merytorycznej będzie baśń czytana na żywo.
Człowiek Lodu Ötzi: Historia Morderstwa i Tatuaży Sprzed 5000 Lat
06 lutego 2025, godz. 18:00
W programie
Podczas spotkania przedstawimy najnowsze ustalenia dotyczące okoliczności śmierci Ötziego i omówimy ślady ran, które wskazują na najstarsze znane morderstwo w historii. Zaprezentujemy realia życia w epoce miedzi, a także szczegółowo omówimy ponad 60 tatuaży znalezionych na ciele Ötziego, analizując ich wzory, funkcje i możliwe znaczenia – rytualne, terapeutyczne oraz społeczne.
O nietypowych zwyczajach zapustnych i kolędniczych
16 stycznia 2025, godz. 18:00
W programie
Zapraszamy na wykład poświęcony nietypowym zwyczajom zapustnym i kolędniczym. Przeniesie nas on w świat dawnych tradycji, obrzędów i lokalnych wierzeń. Rozpoczniemy od wprowadzenia w kulturowe i historyczne tło kolędowania i zapustów, odkrywając czym były te tradycje i jakie miały znaczenie symboliczne i obrzędowe. Zastanowimy się w jaki sposób rytuały te były manifestacją lokalnych wierzeń i w jaki sposób realizowały funkcje ochronne, gospodarcze, matrymonialne. Na koniec rozważymy, czy i w jaki sposób te unikalne tradycje przetrwały do dzisiejszych czasów, omawiając ich aktualne znaczenie, rolę we współczesnym świecie i próby ich zachowania jako dziedzictwa kulturowego. Spotkanie poprowadzi Olga Łoś z działu Wierzeń, Obrzędów i Folkloru.
12 grudnia 2024, godz. 18:00
„Kto podrabia i fałszuje…”
Podczas spotkania uczestnicy dowiedzą się, dlaczego fałszowanie pieniędzy rzadko bywa dobrym pomysłem na życie. Piotr Chabrzyk przedstawi sylwetki wybranych fałszerzy pierwszych polskich banknotów powojennych i omówi ich działania w kontekście realiów lat 1944–1950. Wydarzenie będzie oparte na materiałach z katalogu „Kto podrabia lub fałszuje pieniądz polski… Fałszerstwa banknotów z lat 1944–1950 ze zbiorów MAiE w Łodzi”, przygotowanego dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury.
Pierwszych pięćdziesięciu zapisanych uczestników otrzyma katalog w prezencie.
Spotkanie poprowadzi Piotr Chabrzyk, kierownik Działu Numizmatyki MAiE.
7 listopada 2024, godz. 18:00
Rewitalizacja Łodzi a „skarb” ukryty na podwórku
Od zakończenia II wojny światowej na terenie Łodzi wielokrotnie odkrywano przedmioty związane z dziedzictwem łódzkich Żydów. Podczas współczesnych prac rewitalizacyjnych natrafiono na kolejne artefakty, z których część zasiliła zbiory naszego muzeum. W czasie spotkania zaprezentowane zostaną wybrane znaleziska oraz omówione ich znaczenia dla historii miasta.
Historycy z Centrum Badań Żydowskich im. Filipa Friedmana Uniwersytetu Łódzkiego opowiedzą o okolicznościach odnalezienia tych przedmiotów, przypiszą je do konkretnych miejsc na mapie Łodzi i zaprezentują ich interpretacje.
Spotkanie poprowadzą dr Adam Sitarek i dr Ewa Wiatr.
17 października 2024, godz. 18:00
„Pani, wielgá, wysoká, biáło ubraná…” – o Śmierci w baśniach i przekazach tradycyjnych
Podczas tego spotkania uczestnicy przyjrzą się baśniowym wizerunkom Śmierci i ukrytym w nich znaczeniom. Prowadząca opowie o tym, jak w tradycji ludowej przedstawiano „Tę, która wszystkie drzwi otwiera”, gdzie według wierzeń zamieszkuje oraz czy można było zaprosić ją do zostania chrzestną dziecka. Zastanowimy się również, czy bohaterowie baśni mogli przechytrzyć Śmierć i czy podobne opowieści odzwierciedlały sposób myślenia naszych przodków o świecie.
Wydarzenie rozpocznie baśń ukazująca cienką granicę między światem żywych i umarłych.
Spotkanie poprowadzi Monika Stasiak – antropolożka kultury, animatorka rytuałów przejścia, członkini Instytutu Dobrej Śmierci oraz opowiadaczka baśni zakorzenionych w rodzimej tradycji.
12 września 2024, godz. 18:00
Moje wielkie Łowickie Wesele
Podczas wydarzenia uczestnicy przekonają się, że współcześnie można zorganizować wesele w stylu dawnego Księstwa Łowickiego. Spotkanie pozwoli zanurzyć się w barwny świat łowickich pasiaków, obrzędowych pieśni weselnych i tradycyjnych ceremoniałów. Zobaczymy, jak wyglądało wesele sprzed blisko stu lat, które — paradoksalnie — odbyło się całkiem niedawno.
Spotkanie poprowadzi Marianna Mońka, ekspertka w zakresie etnografii i historii regionu łęczyckiego.
20 czerwca 2024, godz. 18:00
Kobieca strona demona
Podczas spotkania uczestnicy poznają mamuny, dziwożony i inne postaci z ludowej demonologii. Wspólnie zastanowimy się, ile z dawnych wierzeń i zabobonów przetrwało w języku, obyczajach i współczesnej wyobraźni. Porozmawiamy o tym, jak dawni mieszkańcy wsi przedstawiali demony, czego się obawiali i jakie działania przypisywali czarownicom.
Spotkanie poprowadzi Nena Stańczuk.
16 maja 2024, godz. 18:00
Chłopy i gołe baby, czyli słów kilka o sztuce górnego paleolitu w Europie
W trakcie wydarzenia uczestnicy spróbują odpowiedzieć na pytania o to, jak w górnym paleolicie postrzegano ludzkie ciało i dlaczego przedstawienia ludzi były tak rzadkie. Spotkanie wyjaśni też, skąd brała się nagość w sztuce tamtej epoki oraz dlaczego na ziemiach polskich nie odnajdujemy monumentalnych przykładów malarstwa jaskiniowego znanego z innych rejonów Europy.
Wykład poprowadzi Beata Sobko, archeolożka specjalizująca się w starszej i środkowej epoce kamienia.
18 kwietnia 2024, godz. 18:00
Grzyby w kulturze polskiej
Podczas spotkania uczestnicy dowiedzą się, jaką rolę grzyby pełniły na dawnej wsi polskiej. Prezentacja przybliży ich znaczenie jako pożywienia, surowca gospodarczego i środka leczniczego używanego w medycynie ludowej. Omówione zostaną wierzenia łączące grzyby ze światem magii, zaświatami i istotami nieczystymi. Wykład ukaże również grzybobranie jako specyficzny obrzęd pełen nakazów i zakazów.
Spotkanie poprowadzi dr Tomasz Romanowicz.
21 marca 2024, godz. 18:00
Pan Niteczka – jak animować lalkę filmową?
W trakcie wydarzenia uczestnicy odkryją materialny wymiar powstawania filmów animowanych z wykorzystaniem lalek. Spotkanie zostanie oparte na unikatowych eksponatach z Działu Widowisk Lalkowych. Uczestnicy poznają proces tworzenia lalki filmowej, jej funkcję w scenariuszu oraz techniki stosowane w pracy reżyserów, takich jak Zenon Wasilewski czy Halina Bilińska.
Wydarzenie obejmie także prezentację projektu „Studia animacji filmowej w Gottwaldovie i Łodzi”, ukazującego historię tej sztuki i jej rozwój. Spotkanie jest organizowane we współpracy z Grupą Badawczą Polska Animacja.
Wykład poprowadzi Agata Hofelmajer-Roś.
15 lutego 2024, godz. 18:00
Hitlerowskie Ostmuzeum
W trakcie spotkania uczestnicy poznają jeden z najbardziej kontrowersyjnych epizodów w historii łódzkiego muzealnictwa czasów okupacji. Prelekcja przybliży projekt Muzeum Wschodu (Ostmuzeum), zaplanowany przez dr. Waltera Frenzla w 1940 roku jako instytucję podporządkowaną ideologii nazistowskiej. Przedstawione zostanie, jak selekcjonowano zbiory muzealne zgodnie z rasistowskimi i nacjonalistycznymi kryteriami oraz jakie konsekwencje miało to dla dziedzictwa kulturowego Łodzi.
Spotkanie poprowadzi dr Tomasz Romanowicz.
18 stycznia 2024, godz. 18:00
Dary grobowe czy zabiegi magiczne?
Podczas wykładu uczestnicy poznają interpretacje pradziejowych rytuałów pogrzebowych i zastanowią się, czy dary grobowe były wyłącznie elementem wierzeń religijnych, czy także magicznych działań. Prelegent wyjaśni, czym jest rytuał, jakie znaczenia niesie sacrum i tabu oraz jak rozumieć nietypowe pochówki, które niektórzy badacze uznają za groby czarownic lub wampirów.
Spotkanie poprowadzi dr Dominik Kacper Płaza.